ابو القاسم سلطانى

426

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

پراكندگى عمومى : در چمن‌زارها ، نواحى مرطوب جنوب شرقى اروپا ، جنوب غربى آسيا ، جنوب غربى سيبرى ، شمال غربى هند ، بومى شده در شمال امريكا و در بلژيك ، فرانسه ، آلمان ، چين و هند كشت مىشود . پراكندگى در ايران : اطراف اروميه ، دامنه‌هاى شمالى مشكين شهر ، كوه‌هاى سبلان ، خانقاه ميانه ، بانه ، جنوب غربى سقز ، گردو در اراك ، درود ، اشتران كوه ، سيلاخور همدان . تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : نام جنس گياه Inula به اين خاطر به گياه داده شده است كه اولين بار اينولين را از ريشه اين گياه كه حدود 40 درصد اينولين دارد استخراج نموده‌اند و نام گونه از واژه يونانى Helenion و آن نيز از Helena نام زوجه Menelaus گرفته شده است . هنگامى كه بوسيله Paris از اسپارتا ربوده شد دست‌هاى وى پر از اين گياه بوده است همچنين افسانه‌اى زيبا چنين مىگويد كه اين گياه بر اثر ريختن اشك‌هاى Helen of troy بر زمين شروع به روئيدن كرده است . گياه از زمان‌هاى بسيار دور شناخته است به اوستائى Urvasna ( 1 * ) ، آرامى Rasan به سريانى Agarsha و به يونانى Elenion ناميده شده است . ديوسكوريد ذيل Elenion كه اصطفن و حنين آن را به " الانيون " معرب نموده‌اند مىنويسد آن را سمفوطن ( Symphyton ) ، نقطاريون ( Nektarion ) ، قلاونيون Kleonia . . . ( 2 * ) ناميده‌اند . نوشيدن جوشانده ريشه آن پيشاب و خون قاعدگى را روان مىسازد و اگر از آن با عسل فراورده ليسيدنى تهيه و مصرف شود به علت خاصيت گرمى كه دارد براى سرفه ، تنگ نفس ايستاده ( Ortopena ) ، شكاف‌خوردگى عضله ، نفخ ، گزش خزندگان خوب است . ضماد پخته شده برگ آن در شراب براى سياتيك و مرباى ريشه آن در شراب كهنه ( 3 * ) ، براى معده و مخلوطى از 50 مثقال آن در شش قوانوس ، افشره انگور پس از گذشت سه ماه از تهيه آن براى ريه و سينه خوب و پيشاب‌آور است . قراطس ( قرن اول پيش از ميلاد ) گويد نوعى از راسن در مصر مىرويد كه ساقه‌هاى آن بر روى زمين مفروش و برگ آن به برگ عدس شباهت دارد . اگر يك ريشه از ريشه‌هاى آن را با شراب بنوشند در گزش خزندگان سودمند است ( ديوسكوريد : 4 * ) . جالينوس در مقاله ششم گويد كه افزون بر گرمى و خشكى داراى رطوبت مىباشد لذا از آن در تهيه فراورده‌هاى ليسيدنى براى خارج كردن اخلاط غليظ و چسبناك سينه و ريه و [ جوشانده ريشه به‌طور موضعى ] * ، در ميگرن و دررفتگى مفاصل ناشى از رطوبت استفاده مىشود . ابن ماسويه گويد براى دردهاى مزمن سردرد و درد ورك و باد غليظ در مفاصل سودمند است . مثانه را تقويت مىكند ، در تكرر ادرار ناشى از سردى موثر است و بطور موضعى شكستگى استخوان و كوفتگى را درمان مىكند . زياده‌روى در مصرف آن باعث سردرد مىشود و حنين در ( كتاب ) " عهد ابقراط " گويد راسن برطرف‌كننده اندوه و خشم و شفادهنده بيمارىها است و شراب تهيه شده از آن دهانه معده را تقويت مىكند ( رازى : 5 * ) . اگر زن بخور آن را به خود برگيرد خون قاعدگى را